Dwór nieposłusznych
Krystyna Jaszke
Ich świat pamięta dawne portrety, w których strój określał pozycję, a przedmiot w dłoni mówił, kim jest przedstawiona osoba. W malarstwie Krystyny Jaszke ta pewność zaczyna się rozpadać. Ozdoba ożywa, zwierzę zbliża się do ciała, spokojny gest nabiera dwuznaczności. Spod znajomych form wychyla się coś, czego nie potrafimy od razu nazwać.
„Dwór nieposłusznych” zachowuje pozory etykiety. Są bogate szaty, dostojne pozy i powściągliwe spojrzenia. Nieposłuszeństwo zaczyna się w szczegółach. Dłoń przywykła do pozowania okazuje się gotowa do działania, a fantastyczne formy rozrastają się ponad misternie ułożonym strojem. Chwieje się porządek, w którym piękno miało być potulne, natura oswojona, a kobieta czytelna dla patrzącego. Bohaterki noszą przypisane im kostiumy, lecz pozostawiają sobie swobodę zmiany roli.
Można oglądać te obrazy jak rozłożoną talię. Przechodzić od twarzy do symbolu, od koloru do gestu, pozwalać, by jedna postać zmieniała nasze rozumienie drugiej. Jak przypomina opracowanie Morgan Library & Museum, symbole tarota należą do szerszego języka wizualnego, wspólnego także malarstwu¹. Tarot podpowiada tu sposób patrzenia: znaczenie pozostaje w ruchu, rodzi się ze spotkania obrazów z naszym doświadczeniem.
W tej wyobrażonej talii kobieca siła ma wiele twarzy. Bywa czujnością, cierpliwością, gotowością do obrony. Czasem pozwala zbliżyć się do tego, co obce, czasem każe odejść. Ma też swój cień. Granica między troską a kontrolą, niezależnością a osamotnieniem okazuje się równie cienka jak granica między ozdobą a pancerzem.
Światło pada na twarze i szaty, lecz nie dociera wszędzie. Coś zostaje w tle, coś kryje się w dłoniach, coś dopowiada dopiero nasze spojrzenie. Bohaterki Jaszke nie spieszą się z wyjaśnieniami. Być może właśnie na tym polega ich przewaga: zanim zdążymy wyznaczyć im miejsce, mogą już być kimś innym.
¹ „Tarot Trump Cards”, opracowanie wystawy „Tarot! Renaissance Symbols, Modern Visions”, Morgan Library & Museum.
